{"id":20118124,"date":"2023-06-26T16:04:34","date_gmt":"2023-06-26T10:34:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.thethirdpole.net\/uncategorized-hi\/marginalised-farmers-struggle-to-adapt-to-climate-change-uttarakhand-2\/"},"modified":"2023-06-27T11:00:07","modified_gmt":"2023-06-27T05:30:07","slug":"118124","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/","title":{"rendered":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u0947 \u0927\u0941\u0927\u094b\u0932\u0940 \u0917\u093e\u0902\u0935 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940, \u0905\u092a\u0928\u0940 \u092d\u093e\u092d\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u092c\u0948\u0920\u0915\u0930 \u0939\u093e\u0925 \u0938\u0947 \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0921\u093c\u093e\u0908 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0915\u091f\u093e\u0908 \u0915\u093e \u092e\u094c\u0938\u092e \u0916\u0924\u094d\u092e \u0939\u094b \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0926\u0930\u0905\u0938\u0932, \u0905\u092a\u0928\u0947 \u092a\u0921\u093c\u094b\u0938\u0940 \u0915\u0947 \u0906\u0902\u0917\u0928 \u092e\u0947\u0902, \u0939\u093e\u0925 \u0938\u0947 \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0921\u093c\u093e\u0908 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u0907\u0928 \u0926\u094b\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u0947 \u092e\u0935\u0947\u0936\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091a\u093e\u0930\u093e \u092e\u093f\u0932 \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u093e \u0915\u0939\u0928\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0909\u0928\u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0907\u0924\u0928\u0940 \u091c\u093c\u092e\u0940\u0928 \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0909\u0928\u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u0947 \u091c\u093e\u0928\u0935\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 \u091a\u093e\u0930\u093e \u092d\u0940 \u092e\u093f\u0932 \u0938\u0915\u0947\u0964 \u0926\u0930\u0905\u0938\u0932, \u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u0908 \u0938\u093e\u0930\u0947 \u0932\u094b\u0917 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u094b \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0939\u093f\u092e\u093e\u0932\u092f, <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3352921\/\">\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0914\u0938\u0924 \u0915\u0940 \u0924\u0941\u0932\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u091c\u093c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e \u0924\u0947\u091c\u093c\u0940 \u0938\u0947 \u0917\u0930\u094d\u092e \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948<\/a>\u0964 \u0907\u0938\u0915\u093e <a href=\"https:\/\/www.mdpi.com\/2225-1154\/11\/1\/11\">\u0915\u0943\u0937\u093f<\/a> \u092a\u0930 \u0924\u093e\u0924\u094d\u0915\u093e\u0932\u093f\u0915 \u0905\u0938\u0930 \u0938\u093e\u092b \u0926\u0947\u0916\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092b\u0938\u0932 \u091a\u0915\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u092e\u093f\u091f\u094d\u091f\u0940 \u0915\u0940 \u0928\u092e\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u092b\u0947\u0930\u092c\u0926\u0932 \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0942\u0932 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092a\u0939\u093e\u0921\u093c\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924 \u0939\u0948, \u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0915\u0941\u091b \u0924\u0932\u0939\u091f\u0940 \u0914\u0930 \u092e\u0948\u0926\u093e\u0928\u0940 \u0907\u0932\u093e\u0915\u0947 \u092d\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0907\u0938 \u0930\u093e\u091c\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e \u092c\u0939\u0941\u0924 \u092c\u0922\u093c \u0917\u0908 \u0939\u0948\u0964 \u0926\u0930\u0905\u0938\u0932, 2011 \u0915\u0940 \u091c\u0928\u0917\u0923\u0928\u093e \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, \u0916\u0947\u0924\u0940 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f <a href=\"https:\/\/revenue.uk.gov.in\/files\/Agriculture.Census.in.Uttarakhand.pdf\">\u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0902\u0936 \u091c\u093c\u092e\u0940\u0928 \u0915\u0947 \u091f\u0941\u0915\u0921\u093c\u0947<\/a> 1 \u0939\u0947\u0915\u094d\u091f\u0947\u092f\u0930 \u0938\u0947 \u0915\u092e (\u0930\u093e\u091c\u094d\u092f \u0915\u0940 \u0915\u0941\u0932 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f \u092d\u0942\u092e\u093f \u0915\u093e 36 \u092b\u0940\u0938\u0926\u0940) \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u092f\u093e \u091b\u094b\u091f\u0940 \u091c\u094b\u0924 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u092f\u093e\u0928\u0940 1 \u0938\u0947 2 \u0939\u0947\u0915\u094d\u091f\u0947\u092f\u0930 \u0935\u093e\u0932\u0947 (\u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u092b\u0932 \u0915\u093e 28 \u092b\u0940\u0938\u0926\u0940) \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-article-image aligncenter block--article-image block--article-image--article\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"><div class=\"block--article-image__column\"><div class=\"hide-expand block--article-image__image\"><img class=\"lazy\" data-src=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_115325.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_115325-768x480.jpg 768w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_115325-1024x640.jpg 1024w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_115325.jpg 2560w\" data-sizes=\"(max-width: 600px) 768px, (max-width: 1024px) 1024px, 2560px\" alt=\"A woman threshing wheat \"\/><\/div><div class=\"block--article-image__content\"><div itemprop=\"caption\" class=\"block--article-image__caption\">\u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0921\u093c\u093e\u0908 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940\u0964 (\u092b\u094b\u091f\u094b: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0924\u093f \u0925\u093e\u092a\u093e)<\/div><\/div><\/div><meta itemprop=\"contentUrl\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_115325.jpg\"\/><meta itemprop=\"contentSize\" content=\"2 MB\"\/><meta itemprop=\"height\" content=\"1599\"\/><meta itemprop=\"width\" content=\"2560\"\/><meta itemprop=\"author\"\/><meta itemprop=\"representativeOfPage\" content=\"true\"\/><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-\">\u091b\u094b\u091f\u0940 \u091c\u094b\u0924 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0915\u0920\u093f\u0928 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0910\u0938\u093e \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0939\u0930 \u0915\u094b\u0908 \u0907\u0938 \u0938\u092e\u0938\u094d\u092f\u093e \u0938\u0947 \u090f\u0915 \u0924\u0930\u0939 \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0964 \u090f\u0915 <a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/profile\/Anusheema-Chakraborty\/publication\/322635777_Agriculture_in_the_western_Himalayas_-_an_asset_turning_into_a_liability\/links\/5b2b3506aca27209f3797b55\/Agriculture-in-the-western-Himalayas-an-asset-turning-into-a-liability.pdf\">\u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928<\/a> \u0938\u0947 \u092a\u0924\u093e \u091a\u0932\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0914\u0930 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092d\u0940 \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0928\u093f\u0927\u093f\u0924\u094d\u0935 \u0939\u0948, \u091c\u092c\u0915\u093f \u092c\u0921\u093c\u0940 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092d\u0942\u092e\u093f (4 \u0939\u0947\u0915\u094d\u091f\u0947\u092f\u0930 \u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915) \u0915\u0947 \u092e\u093e\u092e\u0932\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092f\u0939 \u0938\u091a \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0938\u091a \u092f\u0939 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092c\u0921\u093c\u0940 \u091c\u094b\u0924 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u091c\u092e\u0940\u0928\u0947\u0902 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0942\u091a\u093f\u0924 \u091c\u093e\u0924\u093f \u092f\u093e \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f \u0915\u0947 \u0938\u0926\u0938\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0938\u0947 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928, \u0938\u092e\u093e\u091c \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0924\u092c\u0915\u0947 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0926\u094b\u0928\u094b\u0902 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f \u0938\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0906\u091c\u093c\u093e\u0926\u0940 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u0938\u0947 \u0907\u0938 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f \u0928\u0947 \u0924\u0930\u0915\u094d\u0915\u0940 \u0915\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0905\u0917\u0930 \u091c\u094b\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0932\u093f\u0915\u093e\u0928\u093e \u0939\u0915 \u0915\u0947 \u0906\u0927\u093e\u0930 \u092a\u0930 \u0926\u0947\u0916\u0947\u0902 \u0924\u094b \u0907\u0938 \u0915\u092e\u094d\u092f\u0941\u0928\u093f\u091f\u0940 \u0938\u0947 \u0924\u093e\u0932\u0941\u0932\u094d\u0915 \u0930\u0916\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u091c\u093c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e\u0924\u0930 \u0932\u094b\u0917 \u0905\u092d\u0940 \u092d\u0940 \u0939\u093e\u0936\u093f\u090f \u092a\u0930 \u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 <a href=\"https:\/\/dialogue.earth\/en\/climate\/\">\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928<\/a> \u0907\u0938 \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u0917\u0924\u093f \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u0940 \u0916\u0924\u0930\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u092b\u0938\u0932\u0947\u0902 \u092c\u0947\u091a\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0924\u094b \u092d\u0942\u0932 \u0939\u0940 \u091c\u093e\u0907\u090f\u0964 \u0939\u092e \u0905\u092a\u0928\u093e \u092a\u0947\u091f \u092d\u0930\u0928\u0947 \u092d\u0930 \u0915\u093e \u0939\u0940 \u0909\u0917\u093e \u0932\u0947\u0902, \u0935\u0939\u0940 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-article-image alignright block--article-image block--article-image--fullwidth\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"><div class=\"block--article-image__column\"><div class=\"hide-expand block--article-image__image\"><img class=\"lazy\" data-src=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124618-scaled.jpeg\" data-srcset=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124618-768x1004.jpeg 768w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124618-783x1024.jpeg 1024w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124618-scaled.jpeg 1959w\" data-sizes=\"(max-width: 600px) 768px, (max-width: 1024px) 1024px, 1959px\" alt=\"Prema Devi and Neema Devi heading back to their homes with hay they \ncollected for their cattle (Image: Swati Thapa)\"\/><\/div><div class=\"block--article-image__content\"><div itemprop=\"caption\" class=\"block--article-image__caption\">\u092e\u0935\u0947\u0936\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091a\u093e\u0930\u093e \u0932\u0947\u0915\u0930, \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0914\u0930 \u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0918\u0930 \u0935\u093e\u092a\u0938 \u091c\u093e \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964  (\u092b\u094b\u091f\u094b: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0924\u093f \u0925\u093e\u092a\u093e)<\/div><\/div><\/div><meta itemprop=\"contentUrl\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124618-scaled.jpeg\"\/><meta itemprop=\"contentSize\" content=\"1 MB\"\/><meta itemprop=\"height\" content=\"2560\"\/><meta itemprop=\"width\" content=\"1959\"\/><meta itemprop=\"author\"\/><meta itemprop=\"representativeOfPage\" content=\"true\"\/><\/div>\n\n\n\n<p>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u091a\u0932\u0924\u0947 \u0915\u0941\u091b \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0928\u0947 \u0928\u0908 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0913\u0930 \u0930\u0941\u0916 \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0928\u0915\u094b \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u090f\u0928\u091c\u0940\u0913 \u0938\u0947 \u092e\u0926\u0926 \u092d\u0940 \u092e\u093f\u0932 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0910\u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0907\u0938 \u0915\u0926\u092e \u0938\u0947 \u092b\u093e\u092f\u0926\u093e \u092d\u0940 \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0905\u092b\u0938\u094b\u0938 \u0915\u0940 \u092c\u093e\u0924 \u092f\u0939 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0915\u0908 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092f\u0939 \u0938\u0902\u092d\u0935 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b \u092a\u093e \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u092e\u0938\u0932\u0928, \u0930\u093e\u091c\u094d\u092f \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0905\u092c \u0915\u0940\u0935\u0940 \u0915\u0947 \u092a\u094c\u0927\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u092c\u094d\u0938\u093f\u0921\u0940 \u0926\u0947\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0905\u0917\u0930 \u0906\u092a \u092f\u0939 \u092b\u0932 \u0909\u0917\u093e\u0928\u093e \u091a\u093e\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0924\u094b \u0915\u093e\u092b\u0940 \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 <\/p>\n\n\n\n<p>\u0939\u093f\u092e\u093e\u0932\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0938\u094d\u091f\u0947\u0928\u0947\u092c\u0932 \u0921\u0947\u0935\u0932\u092a\u092e\u0947\u0902\u091f \u092a\u0930 \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u090f\u0915 \u090f\u0928\u091c\u0940\u0913, <a href=\"https:\/\/www.inhereindia.in\/\">\u0907\u0902\u0938\u094d\u091f\u0940\u091f\u094d\u092f\u0942\u091f \u0911\u092b \u0939\u093f\u092e\u093e\u0932\u092f\u0928 \u090f\u0928\u0935\u093e\u092f\u0930\u094d\u0928\u092e\u0947\u0902\u091f\u0932 \u0930\u093f\u0938\u0930\u094d\u091a \u090f\u0902\u0921 \u090f\u091c\u0941\u0915\u0947\u0936\u0928<\/a> (\u0906\u0908\u090f\u0928\u090f\u091a\u0908\u0906\u0930\u0908) \u0938\u0947 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0947 \u092a\u0935\u0928 \u092c\u0924\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u0905\u0917\u0930 \u0906\u092a \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092b\u0932 \u0915\u0947 \u092c\u0917\u0940\u091a\u0947 \u0915\u0947 \u091c\u0930\u093f\u090f \u092f\u0947 \u0938\u092c \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930\u0928\u093e \u091a\u093e\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0924\u094b \u0906\u092a\u0915\u094b \u090f\u0902\u0917\u0932 \u0906\u092f\u0930\u0928 \u0915\u0947 \u0938\u0939\u093e\u0930\u0947 \u0915\u0940 \u091c\u0930\u0942\u0930\u0924 \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964 \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0947\u0915 \u092a\u094c\u0927\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091f\u0940 \u0906\u0915\u093e\u0930 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0938\u092a\u094b\u0930\u094d\u091f \u0938\u093f\u0938\u094d\u091f\u092e \u0939\u0948\u0964 \u0914\u0930 \u0906\u092a \u090f\u0915 \u0928\u093e\u0932\u0940 [\u0932\u0917\u092d\u0917 0.049 \u090f\u0915\u0921\u093c] \u091c\u092e\u0940\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0947\u0935\u0932 \u0906\u0920 \u092a\u094c\u0927\u0947 \u0939\u0940 \u0909\u0917\u093e \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u090f\u0915 \u090f\u0902\u0917\u0932 \u0906\u092f\u0930\u0928 \u0915\u0940 \u0915\u0940\u092e\u0924 4,000-5,000 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u091f\u094d\u0930\u093e\u0902\u0938\u092a\u094b\u0930\u094d\u091f\u0947\u0936\u0928 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0916\u0930\u094d\u091a\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0939\u0940, \u0905\u0915\u0947\u0932\u0947 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u0922\u093e\u0902\u091a\u0947 \u0915\u093e \u0916\u0930\u094d\u091a \u0915\u0930\u0940\u092c 40 \u0939\u091c\u093e\u0930 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 (500 \u0921\u0949\u0932\u0930) \u0924\u0915 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0914\u0938\u0924 \u0928\u093f\u0935\u093e\u0938\u0940, <a href=\"https:\/\/prsindia.org\/budgets\/states\/uttarakhand-budget-analysis-2023-24\">\u0926\u094b \u092e\u0939\u0940\u0928\u0947<\/a> \u092e\u0947\u0902 \u0924\u0915\u0930\u0940\u092c\u0928 40 \u0939\u091c\u093c\u093e\u0930 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0915\u092e\u093e \u092a\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.agrifarming.in\/kiwifruit-gardening-for-beginners-how-to-start\">\u0910\u0938\u093e \u0928\u093f\u0935\u0947\u0936<\/a>, \u0909\u0928 \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0914\u0930 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0942\u0924\u0947 \u0938\u0947 \u092a\u0930\u0947 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0914\u0938\u0924 \u0906\u092f \u0938\u0947 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0915\u092e \u0915\u092e\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0916\u093e\u0938\u0915\u0930 \u0924\u092c \u091c\u092c\u0915\u093f \u0915\u0940\u0935\u0940 \u0915\u0947 \u092a\u094c\u0927\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092b\u0932 \u0906\u0928\u0947 \u0936\u0941\u0930\u0942 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 3-5 \u0938\u093e\u0932 \u0924\u0915 \u0932\u0917\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928, \u090f\u0915 \u0905\u0928\u094d\u092f \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u092a\u0939\u0932 \u0915\u093e \u0938\u0941\u091d\u093e\u0935 \u0926\u0947 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0935\u0939 \u0939\u0948 \u091c\u0921\u093c\u0940-\u092c\u0942\u091f\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0914\u0937\u0927\u0940\u092f \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0916\u0947\u0924\u0940\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0917\u0930\u0940\u092c \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092f\u093e \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0938\u0902\u092d\u093e\u0935\u0928\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u092a\u0935\u0928 \u092c\u0924\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u0905\u0917\u0930 \u0939\u092e \u0938\u093f\u0930\u094d\u092b \u0924\u0941\u0932\u0938\u0940 \u0915\u0940 \u092a\u0924\u094d\u0924\u093f\u092f\u093e\u0902  \u092c\u0947\u091a\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u094b \u092c\u093e\u091c\u093c\u093e\u0930 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f, \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e \u0939\u0948\u0964 \u0914\u0930 \u0905\u0917\u0930 \u0939\u092e \u0907\u0938\u0938\u0947 \u0928\u093f\u0915\u093e\u0932\u093e \u0917\u092f\u093e \u0924\u0947\u0932 \u092c\u0947\u091a\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u094b \u0926\u0930\u0947\u0902 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0907\u0938\u0915\u093e \u090f\u0915 \u092a\u094c\u0927\u093e \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0915\u092e \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0924\u0947\u0932 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0932\u0947\u092e\u0928 \u0917\u094d\u0930\u093e\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u0940 \u092f\u0939\u0940 \u0938\u091a \u0939\u0948\u0964 \u0935\u0939 \u0915\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902: &#8220;\u092f\u0926\u093f \u0906\u092a\u0915\u094b 100 \u092e\u093f\u0932\u0940\u0932\u0940\u091f\u0930 \u0932\u0947\u092e\u0928 \u0917\u094d\u0930\u093e\u0938 \u0924\u0947\u0932 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u094b \u0906\u092a\u0915\u094b \u0915\u092e \u0938\u0947 \u0915\u092e 10 \u0915\u094d\u0935\u093f\u0902\u091f\u0932 [\u090f\u0915 \u092e\u0940\u091f\u094d\u0930\u093f\u0915 \u091f\u0928] \u0909\u092a\u091c \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u092c\u0921\u093c\u0947 \u090f\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u0940 \u091c\u0930\u0942\u0930\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-article-image aligncenter block--article-image block--article-image--article\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"><div class=\"block--article-image__column\"><div class=\"hide-expand block--article-image__image\"><img class=\"lazy\" data-src=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_184308.jpeg\" data-srcset=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_184308-768x576.jpeg 768w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_184308-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_184308.jpeg 2560w\" data-sizes=\"(max-width: 600px) 768px, (max-width: 1024px) 1024px, 2560px\" alt=\"Although most farming in Uttarakhand is done by women this sign calls on &quot;farmer brothers' to use organic fertilizers (Image: Swati Thapa)\"\/><\/div><div class=\"block--article-image__content\"><div itemprop=\"caption\" class=\"block--article-image__caption\">\u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0902\u0936 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u092f\u0939 &#8220;\u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u092d\u093e\u0907\u092f\u094b\u0902&#8221; \u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093e \u0906\u0939\u094d\u0935\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964(\u092b\u094b\u091f\u094b: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0924\u093f \u0925\u093e\u092a\u093e)<\/div><\/div><\/div><meta itemprop=\"contentUrl\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_184308.jpeg\"\/><meta itemprop=\"contentSize\" content=\"2 MB\"\/><meta itemprop=\"height\" content=\"1920\"\/><meta itemprop=\"width\" content=\"2560\"\/><meta itemprop=\"author\"\/><meta itemprop=\"representativeOfPage\" content=\"true\"\/><\/div>\n\n\n\n<p>\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0917\u0948\u0930-\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0915\u094b\u0936\u093f\u0936 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u090f \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926 \u092e\u093f\u0932 \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938 \u092c\u0926\u0932\u093e\u0935 \u0915\u094b \u0938\u0941\u0935\u093f\u0927\u093e\u091c\u0928\u0915 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f <a href=\"https:\/\/www.usoca.org\/index.html\">\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0938\u094d\u091f\u0947\u091f \u0911\u0930\u094d\u0917\u0947\u0928\u093f\u0915 \u0938\u0930\u094d\u091f\u093f\u092b\u093f\u0915\u0947\u0936\u0928 \u090f\u091c\u0947\u0902\u0938\u0940<\/a> (\u092f\u0942\u090f\u0938\u0913\u0938\u0940\u090f) \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928\u093e \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u0925\u0940\u0964 \u092b\u093f\u0902\u0917\u0930 \u092c\u093e\u091c\u0930\u093e \u0914\u0930 \u092c\u093e\u0930\u094d\u0928\u092f\u093e\u0930\u094d\u0921 \u092c\u093e\u091c\u0930\u093e \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0938\u094d\u0935\u0926\u0947\u0936\u0940 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u091c\u093c\u094b\u0930  \u0926\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f <a href=\"https:\/\/www.vigyanvarta.com\/adminpanel\/upload_doc\/June%202020.pdf#page=13\">\u0905\u0927\u093f\u0915 \u0932\u094b\u091a\u0936\u0940\u0932<\/a> \u0914\u0930 \u092b\u092b\u0942\u0902\u0926-\u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0930\u094b\u0927\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928\u0915\u094b \u0905\u0915\u094d\u0938\u0930 \u0938\u093f\u0902\u091a\u093e\u0908 \u0915\u0947 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0909\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f, \u092f\u0942\u090f\u0938\u0913\u0938\u0940\u090f \u0915\u0940 \u0917\u0948\u0930-\u092d\u0947\u0926\u092d\u093e\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0928\u0940\u0924\u093f \u0924\u092c \u0916\u094b\u0916\u0932\u0940 \u0932\u0917\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u092c \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0915\u092e\u0940, \u091b\u094b\u091f\u0947 \u092f\u093e \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u093e\u0927\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0906\u0908\u090f\u0928\u090f\u091a\u0908\u0906\u0930\u0908 \u0915\u0940 \u090f\u0915 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u091c\u094d\u091e \u0917\u0940\u0924\u093e \u092c\u093f\u0937\u094d\u091f \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u0915\u0908 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0917\u093e\u092f \u0915\u0947 \u0917\u094b\u092c\u0930 \u0938\u0947 \u0916\u093e\u0926 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 \u092a\u0936\u0941\u0927\u0928 \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u092e\u093e\u092e\u0942\u0932\u0940 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u092d\u0940 \u0935\u0930\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u092d\u093e\u0930\u0940 <a href=\"https:\/\/agupubs.onlinelibrary.wiley.com\/doi\/full\/10.1029\/2020GL087815\">\u0909\u0924\u093e\u0930-\u091a\u0922\u093c\u093e\u0935<\/a> \u0938\u0947 \u091c\u0942\u091d \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0947\u0935\u0932 <a href=\"https:\/\/agriculture.uk.gov.in\/\">45 \u092b\u0940\u0938\u0926\u0940 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092d\u0942\u092e\u093f \u0938\u093f\u0902\u091a\u093f\u0924<\/a> \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0902\u0936 \u0932\u094b\u0917 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u0930\u094d\u0937\u093e \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0924\u092c\u0915\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0930\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u092b\u094b\u0915\u0938 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u090f\u0915 \u0917\u0948\u0930-\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928, \u090f\u0938\u094b\u0938\u093f\u090f\u0936\u0928 \u092b\u0949\u0930 \u0930\u0942\u0930\u0932 \u092a\u094d\u0932\u093e\u0928\u093f\u0902\u0917 \u090f\u0902\u0921 \u090f\u0915\u094d\u0936\u0928 (<a href=\"https:\/\/arpanuk.in\/\">\u0905\u0930\u094d\u092a\u0923<\/a>) \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0938\u092e\u0928\u094d\u0935\u092f\u0915 \u0916\u0940\u092e\u093e \u0915\u093e \u0915\u0939\u0928\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u092f\u093e \u0924\u094b \u0924\u092c \u0906\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u091c\u092c \u0907\u0938\u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u092f\u093e \u092c\u0939\u0941\u0924 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u092b\u0938\u0932 \u0928\u0937\u094d\u091f \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u091a\u093f\u0928\u094b\u0928\u0940 \u0917\u093e\u0902\u0935 \u0915\u0940 \u092c\u0938\u0902\u0924\u0940 \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0928\u0947 \u0926\u094d \u0925\u0930\u094d\u0921 \u092a\u094b\u0932 \u0915\u094b \u092c\u0924\u093e\u092f\u093e \u0915\u093f \u0907\u0938 \u0938\u093e\u0932 \u0915\u091f\u093e\u0908 \u0915\u0947 \u0926\u094c\u0930\u093e\u0928 \u0909\u0928\u0915\u0940 \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u0915\u0940 \u092b\u0938\u0932 \u0915\u0948\u0938\u0947 \u092c\u0930\u094d\u092c\u093e\u0926 \u0939\u094b \u0917\u0908\u0964 \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u092c\u0924\u093e\u092f\u093e \u0915\u093f \u092d\u093e\u0930\u0940 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0938\u0947 \u092a\u094c\u0927\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0926\u093e\u0928\u0947 \u092c\u0939 \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u091c\u094b \u0915\u0941\u091b \u092c\u091a\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u0939 \u092d\u0940\u0917 \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u092f\u093e \u0905\u0902\u0915\u0941\u0930\u093f\u0924 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u092f\u093e \u092b\u093f\u0930 \u0915\u093e\u0932\u093e \u092a\u0921\u093c \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u092e\u093e\u092e\u0932\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0907\u0938\u0947 \u0907\u0902\u0938\u093e\u0928 \u0924\u094b \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0940 \u0916\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e\u0964<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-pull-quote block--pull-quote\"><div class=\"block--pull-quote__wrapper\"><blockquote class=\"block--pull-quote__quote\"> \u0907\u0938 \u0938\u093e\u0932 \u092c\u0947\u092e\u094c\u0938\u092e \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0938\u0947 \u092f\u093e \u0924\u094b \u092b\u0942\u0932 \u092c\u0939 \u0917\u090f, \u092f\u093e \u092b\u0932 \u0916\u0930\u093e\u092c \u0939\u094b \u0917\u090f\u0964 \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0909\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u0915\u094b\u0908 \u092a\u0948\u0938\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092e\u093f\u0932\u093e\u0964<\/blockquote><cite class=\"block--pull-quote__cite\">\u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940<\/cite><\/div><\/div>\n\n\n\n<p>\u0928\u0940\u092e\u093e \u0928\u0947 \u0915\u0939\u093e \u0915\u093f \u0935\u0939 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e, \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092b\u0938\u0932\u0947\u0902, \u0915\u0947\u0935\u0932 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930 \u0915\u0940 \u091c\u0930\u0942\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0917\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0928\u0915\u0926 \u0906\u092f, \u0909\u0928\u0915\u0940 \u092b\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 &#8211; \u0938\u0902\u0924\u0930\u0947, \u0928\u0940\u0902\u092c\u0942, \u0906\u0932\u0942\u092c\u0941\u0916\u093e\u0930\u093e \u0914\u0930 \u0906\u0921\u093c\u0942 \u0938\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938 \u0938\u093e\u0932 \u092c\u0947\u092e\u094c\u0938\u092e \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0938\u0947 \u092f\u093e \u0924\u094b \u092b\u0942\u0932 \u092c\u0939 \u0917\u090f, \u092f\u093e \u092b\u0932 \u0916\u0930\u093e\u092c \u0939\u094b \u0917\u090f\u0964 \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0909\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u0915\u094b\u0908 \u092a\u0948\u0938\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092e\u093f\u0932\u093e\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u0939\u092e\u0928\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0947 \u092b\u0932 \u092c\u0947\u091a\u0947 \u0939\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902\u2026, \u0905\u092c \u0935\u0947 \u0939\u092e\u093e\u0930\u0947 \u092a\u0947\u0921\u093c\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0938\u0921\u093c \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0915\u0941\u091b \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u0935\u094d\u0939\u093e\u091f\u094d\u0938\u090f\u092a \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u093e\u091d\u093e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u092a\u0921\u0947\u091f \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938 \u0915\u093e\u092e \u092e\u0947\u0902 \u0917\u0948\u0930-\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928 \u092d\u0940 \u092d\u093e\u0917 \u0932\u0947\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0917\u0930\u0940\u092c \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u0907\u0938\u0938\u0947 \u092d\u0940 \u0935\u0902\u091a\u093f\u0924 \u0930\u0939 \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u094d\u092e\u093e\u0930\u094d\u091f \u092b\u094b\u0928 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f \u091c\u094b \u0935\u0947 \u0916\u0930\u0940\u0926 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0938\u0915\u0947\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8221;\u0939\u092e\u0947\u0902 \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0915\u0941\u091b \u092d\u0940 \u092a\u0924\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u091a\u0932\u0924\u093e \u0914\u0930 \u091c\u092c \u092a\u0924\u093e \u091a\u0932\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u092c \u0924\u0915 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0926\u0947\u0930 \u0939\u094b \u091a\u0941\u0915\u0940 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-article-image alignright block--article-image block--article-image--fullwidth\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"><div class=\"block--article-image__column\"><div class=\"hide-expand block--article-image__image\"><img class=\"lazy\" data-src=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_120058-scaled.jpeg\" data-srcset=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_120058-768x1024.jpeg 768w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_120058-768x1024.jpeg 1024w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_120058-scaled.jpeg 1920w\" data-sizes=\"(max-width: 600px) 768px, (max-width: 1024px) 1024px, 1920px\" alt=\"Chandra Devi, a farmer, sells her vegetable crop at the nearby Chinoni village shop (Image: Swati Thapa)\"\/><\/div><div class=\"block--article-image__content\"><div itemprop=\"caption\" class=\"block--article-image__caption\">\u0930\u093e\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u092e\u0942\u0932\u0940 \u092b\u0938\u0932 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925\u0964 \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0935\u0930\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u092d\u094b\u091c\u0928 \u0915\u0940 \u0924\u0932\u093e\u0936 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0932\u0917\u092d\u0917 \u0915\u0941\u091b \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092c\u091a\u093e \u0939\u0948 (\u092b\u094b\u091f\u094b: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0924\u093f \u0925\u093e\u092a\u093e)<\/div><\/div><\/div><meta itemprop=\"contentUrl\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_120058-scaled.jpeg\"\/><meta itemprop=\"contentSize\" content=\"911 KB\"\/><meta itemprop=\"height\" content=\"2560\"\/><meta itemprop=\"width\" content=\"1920\"\/><meta itemprop=\"author\"\/><meta itemprop=\"representativeOfPage\" content=\"true\"\/><\/div>\n\n\n\n<p>\u0907\u0938 \u0924\u0930\u0939 \u0915\u0947 \u0905\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u093e\u0936\u093f\u0924 \u092e\u094c\u0938\u092e \u0915\u094b \u0927\u094d\u092f\u093e\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0916\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930, <a href=\"https:\/\/agriculture.uk.gov.in\/pages\/display\/266-pmfby-guideline\">\u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u092b\u0938\u0932 \u092c\u0940\u092e\u093e \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e<\/a> \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0926\u0926 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0926\u093f\u0915\u094d\u0915\u0924 \u0915\u0940 \u092c\u093e\u0924 \u092f\u0939 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0907\u0938\u0915\u093e \u092b\u093e\u092f\u0926\u093e \u0924\u092e\u093e\u092e \u0917\u0930\u0940\u092c \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0915\u0930 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902, \u0915\u094b \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092e\u093f\u0932 \u092a\u093e \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948 \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0947 \u0932\u094b\u0917 \u091c\u093f\u0928 \u091c\u092e\u0940\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0909\u0928 \u092a\u0930 \u0907\u0928\u0915\u093e \u092e\u093e\u0932\u093f\u0915\u093e\u0928\u093e \u0939\u0915 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0926\u0930\u0905\u0938\u0932, \u092f\u0947 \u0932\u094b\u0917 \u091c\u093f\u0928 \u091c\u092e\u0940\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u092b\u0938\u0932 \u0909\u0917\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0909\u0938\u0938\u0947 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0932\u093e\u092d \u0915\u094b \u091c\u092e\u0940\u0928 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0932\u093f\u0915 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0938\u093e\u091d\u093e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0906\u0908\u090f\u0928\u090f\u091a\u0908\u0906\u0930\u0908 \u0915\u0947 \u092c\u093f\u0937\u094d\u091f \u0915\u093e \u0915\u0939\u0928\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u0947 \u092a\u0930\u094d\u0935\u0924\u0940\u092f \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u093e\u0908 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u092e\u0948\u0926\u093e\u0928\u0940 \u0907\u0932\u093e\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e, \u0910\u0938\u093e \u092d\u0940 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0915\u0941\u091b \u091c\u092e\u0940\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0932\u093f\u0915, <a href=\"https:\/\/journals.ametsoc.org\/view\/journals\/wcas\/13\/2\/WCAS-D-20-0077.1.xml\">\u0910\u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b<\/a>, \u0907\u0938 \u0936\u0930\u094d\u0924 \u092a\u0930 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0938\u093e\u0930\u0940 \u0909\u092a\u091c \u0930\u0916 \u0932\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0905\u0928\u0941\u092e\u0924\u093f \u0926\u0947 \u0926\u0947\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0915\u093f \u0909\u0928\u0915\u0940 \u091c\u092e\u0940\u0928 \u0916\u093e\u0932\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092a\u0921\u093c\u0940 \u0930\u0939\u0928\u0940 \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0907\u0938 \u0924\u0930\u0939 \u0938\u0947 \u091c\u094b \u0932\u094b\u0917 \u0926\u0942\u0938\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0932\u093f\u0915\u093e\u0928\u093e \u0939\u0915 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u091c\u092e\u0940\u0928 \u092a\u0930 \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0909\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u092b\u0938\u0932 \u092c\u0940\u092e\u093e \u0915\u093e \u0932\u093e\u092d \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092e\u093f\u0932 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e, \u092c\u0922\u093c\u0924\u0947 \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u091c\u0939 \u0938\u0947 \u0915\u0940\u091f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0939\u092e\u0932\u093e \u092c\u0922\u093c \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0938\u093e\u0925 \u0939\u0940, \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u092c\u0940\u092e\u093e\u0930\u093f\u092f\u093e\u0902 \u092d\u0940 \u0915\u093e\u092b\u0940 \u092c\u0922\u093c \u0917\u0908 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0915\u0940\u091f\u0928\u093e\u0936\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092e\u091c\u092c\u0942\u0930 \u0939\u094b\u0928\u093e \u092a\u0921\u093c \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0928\u0924\u0940\u091c\u0924\u0928, \u0926\u0942\u0938\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u091c\u092e\u0940\u0928 \u092a\u0930 \u0916\u0947\u0924\u0940 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u094b\u0902 \u0915\u093e \u091c\u0947\u092c \u0916\u0930\u094d\u091a \u092c\u0922\u093c \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u093e \u0909\u092a\u091c \u092a\u0930 \u0938\u0940\u0927\u093e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u092a\u0921\u093c\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u0941\u091b \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u0907\u0938 \u0924\u0930\u0939 \u0915\u0947 \u0928\u0941\u0915\u0938\u093e\u0928 \u092d\u0941\u0917\u0924 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 <a href=\"https:\/\/floodlist.com\/asia\/india-floods-landslides-uttarakhand-october-2021\">2021<\/a> \u092e\u0947\u0902 <a href=\"https:\/\/sandrp.in\/2021\/10\/12\/uttarakhand-cloud-bursts-in-sw-monsoon-2021\/\">\u0935\u093f\u0928\u093e\u0936\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936<\/a> \u0939\u0941\u0908\u0964 \u092c\u093e\u0922\u093c \u0906\u0908\u0964 \u0915\u0908 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0938\u0902\u092a\u0924\u094d\u0924\u093f \u0915\u093e \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0928\u0941\u0915\u0938\u093e\u0928 \u0939\u0941\u0906\u0964 \u091c\u0932 \u0928\u093f\u0915\u093e\u0938\u0940 \u0915\u0940 \u0915\u094b\u0908 \u0909\u091a\u093f\u0924 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923, \u0930\u093e\u091c\u092e\u093e\u0930\u094d\u0917 \u0915\u093e \u092a\u093e\u0928\u0940 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0916\u0947\u0924\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092d\u0930 \u0917\u092f\u093e\u0964 \u092f\u0939 \u0930\u093e\u091c\u092e\u093e\u0930\u094d\u0917 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0916\u0947\u0924 (\u0909\u0928\u0915\u0947 \u092a\u0924\u093f \u0915\u0947 \u0928\u093e\u092e \u092a\u0930 \u092a\u0902\u091c\u0940\u0915\u0943\u0924) \u0938\u0947 \u0938\u093f\u0930\u094d\u092b \u0926\u0938 \u092e\u093f\u0928\u091f \u0915\u0940 \u092a\u0948\u0926\u0932 \u0926\u0942\u0930\u0940 \u092a\u0930 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0938\u0947 \u0932\u0917\u092d\u0917 1,000 \u0935\u0930\u094d\u0917 \u092b\u0940\u091f \u0915\u093e \u0909\u0928\u0915\u093e \u0916\u0947\u0924 \u090f\u0915 \u0924\u0930\u0939 \u0938\u0947 \u092c\u0939 \u0917\u092f\u093e\u0964 \u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0928\u0947 \u0926\u094d \u0925\u0930\u094d\u0921 \u092a\u094b\u0932 \u0915\u094b \u092c\u0924\u093e\u092f\u093e, &#8220;\u0909\u0928 \u091c\u092e\u0940\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0928\u0940\u0902\u092c\u0942 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0924\u0930\u0947 \u0915\u0947 \u092a\u0947\u0921\u093c \u0925\u0947\u0964 \u0939\u092e\u0928\u0947 \u0916\u0940\u0930\u0947 \u092d\u0940 \u0909\u0917\u093e\u090f \u0925\u0947, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0905\u092c \u0915\u0941\u091b \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u092c\u091a\u093e \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u091c\u0902\u0917\u0932 \u0915\u0940 \u0906\u0917 \u092e\u0941\u0938\u0940\u092c\u0924\u0947\u0902 \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0924\u0940\u0938\u0930\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935, \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 <a href=\"https:\/\/fireecology.springeropen.com\/articles\/10.1186\/s42408-023-00177-4\">\u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0906\u0917 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f<\/a> \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 2002 \u092e\u0947\u0902 922 \u0938\u0947 \u092c\u0922\u093c\u0915\u0930 2019 \u092e\u0947\u0902 41,600 \u0939\u094b \u0917\u0908 \u0939\u0948\u0964 \u0906\u0917 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094b\u092a \u0914\u0930 \u0917\u0930\u094d\u092e \u092e\u094c\u0938\u092e \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093f \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0938\u0940\u0927\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 \u0939\u0948\u0964 \u0928\u0940\u092e\u093e \u091c\u0948\u0938\u0947 \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f, \u0907\u0938\u0915\u093e \u092e\u0924\u0932\u092c \u0939\u0948 \u092e\u093e\u0928\u0935-\u092a\u0936\u0941 \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u091c\u093e\u0928\u0935\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092d\u093e\u0917\u0928\u0947 \u0932\u0917\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0928\u0940\u092e\u093e \u092c\u0924\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902 \u0915\u093f \u092c\u0902\u0926\u0930 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u0940 \u0938\u0942\u0905\u0930 \u0939\u092e\u093e\u0930\u0940 \u091c\u092e\u0940\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0915\u0941\u091b \u092d\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u091b\u094b\u0921\u093c\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0914\u0930 \u091a\u0942\u0902\u0915\u093f \u0939\u092e\u093e\u0930\u0947 \u0918\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0939\u0930\u0940 \u0907\u0932\u093e\u0915\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u0948\u0902, \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u091c\u0902\u0917\u0932\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0935\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0928\u093f\u0936\u093e\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0939\u092e \u0932\u094b\u0917 \u0939\u0940 \u0906\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0932\u0902\u092c\u0947 \u0938\u092e\u092f \u0924\u0915 \u0939\u093e\u0936\u093f\u090f \u092a\u0930 \u0930\u0939\u0928\u0947 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u092f\u0939 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u0947 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u0940\u0923 \u0907\u0932\u093e\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0932\u093f\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0918\u0930 \u0905\u0915\u094d\u0938\u0930 \u0917\u093e\u0902\u0935 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0939\u0930\u0940 \u0907\u0932\u093e\u0915\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0916\u0947\u0924, \u091c\u093e\u0928\u0935\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0906\u0915\u094d\u0930\u092e\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u0939\u093e\u091c \u0938\u0947 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e \u0928\u093e\u091c\u0941\u0915 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e, \u0938\u093e\u092e\u093e\u091c\u093f\u0915-\u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0907\u0938 \u0905\u0932\u0917\u093e\u0935 \u0915\u093e \u092e\u0924\u0932\u092c \u092f\u0939 \u092d\u0940 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u092f\u093e \u0917\u0948\u0930-\u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u0932 \u092f\u093e \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940, \u0905\u0917\u0930 \u092a\u0939\u0941\u0902\u091a\u0924\u0940 \u092d\u0940 \u0939\u0948 \u0924\u094b \u0909\u0928 \u0924\u0915 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0906\u0916\u093f\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0939\u0941\u0902\u091a\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8220;\u0915\u094b\u0908 \u092d\u0940 \u0939\u092e\u0938\u0947 \u092e\u093f\u0932\u0928\u0947 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0906\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0939\u092e\u0947\u0902 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e\u0924\u0930 \u0907\u0938 \u092c\u093e\u0924 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0915\u094c\u0928 \u0938\u0940 \u0928\u0908 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0906 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0924\u0915 \u0915\u093f \u0939\u092e\u093e\u0930\u0947 \u0918\u0930\u094b\u0902 \u0924\u0915 \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0930\u093e\u0938\u094d\u0924\u0947 \u0915\u093e \u0930\u0916\u0930\u0916\u093e\u0935 \u092d\u0940 \u0905\u091a\u094d\u091b\u0940 \u0924\u0930\u0939 \u0938\u0947 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0909\u0938 \u092a\u0930 \u091a\u0932\u0928\u093e \u0905\u0938\u0902\u092d\u0935 \u0938\u093e \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cd-article-image alignleft block--article-image block--article-image--fullwidth\" itemscope itemtype=\"http:\/\/schema.org\/ImageObject\"><div class=\"block--article-image__column\"><div class=\"hide-expand block--article-image__image\"><img class=\"lazy\" data-src=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124646.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124646-768x1029.jpg 768w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124646-764x1024.jpg 1024w, https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124646.jpg 1911w\" data-sizes=\"(max-width: 600px) 768px, (max-width: 1024px) 1024px, 1911px\" alt=\"Prema Devi and Neema Devi walk home over difficult terrain. Like many Dalit families in Uttarakhand they live on the village outskirts, with scant facilities or infrastructure (Image: Swati Thapa)\"\/><\/div><div class=\"block--article-image__content\"><div itemprop=\"caption\" class=\"block--article-image__caption\">\u092a\u094d\u0930\u0947\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0914\u0930 \u0928\u0940\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940, \u0916\u0930\u093e\u092c \u0930\u093e\u0938\u094d\u0924\u0947 \u0938\u0947 \u091a\u0932\u0915\u0930 \u0918\u0930 \u0932\u094c\u091f\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u0947 \u0915\u0908 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0924\u0930\u0939, \u0935\u0947 \u092d\u0940 \u0917\u093e\u0902\u0935 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0939\u0930\u0940 \u0907\u0932\u093e\u0915\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u0939\u093e\u0902 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0915\u092e \u0938\u0941\u0935\u093f\u0927\u093e\u090f\u0902 \u0939\u0948\u0902 \u092f\u093e \u092c\u0941\u0928\u093f\u092f\u093e\u0926\u0940 \u0922\u093e\u0902\u091a\u093e \u0915\u093e\u092b\u093c\u0940 \u0915\u092e\u091c\u093c\u094b\u0930 \u0939\u0948\u0964 (\u092b\u094b\u091f\u094b: \u0938\u094d\u0935\u093e\u0924\u093f \u0925\u093e\u092a\u093e)<\/div><\/div><\/div><meta itemprop=\"contentUrl\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_124646.jpg\"\/><meta itemprop=\"contentSize\" content=\"2 MB\"\/><meta itemprop=\"height\" content=\"2560\"\/><meta itemprop=\"width\" content=\"1911\"\/><meta itemprop=\"author\"\/><meta itemprop=\"representativeOfPage\" content=\"true\"\/><\/div>\n\n\n\n<p>\u0930\u092e\u093e \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u093e \u091c\u0940\u0935\u0928, \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0938\u092e\u0941\u0926\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0905\u092c \u0924\u0915 \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u092a\u094d\u0930\u0917\u0924\u093f \u0915\u094b \u0924\u094b \u0926\u0930\u094d\u0936\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u0905\u092d\u0940 \u092d\u0940 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0915\u0941\u091b \u0915\u093f\u090f \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u091c\u0930\u0942\u0930\u0924 \u0939\u0948\u0964 \u0935\u0939 \u0926\u094d \u0925\u0930\u094d\u0921 \u092a\u094b\u0932 \u0915\u094b \u092c\u0924\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u201c\u0939\u092e \u0914\u0930 \u092d\u0940 \u0928\u0940\u091a\u0947 \u0930\u0939\u0924\u0947 \u0925\u0947 \u0914\u0930 30 \u0938\u093e\u0932 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0906\u090f\u0964 \u0905\u092c \u092d\u0940, \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0938\u0921\u093c\u0915 \u0924\u0915 \u092a\u0939\u0941\u0902\u091a\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 15 \u092e\u093f\u0928\u091f \u0932\u0917\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0939\u092e\u0947\u0902 \u0915\u092d\u0940 \u092a\u0924\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u091a\u0932\u0924\u093e \u0915\u093f \u0917\u093e\u0902\u0935 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948\u0964\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930, \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b <a href=\"https:\/\/dohfp.uk.gov.in\/?page_id=5752\">\u092c\u0940\u091c<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.fert.nic.in\/fertilizer-subsidy\">\u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915<\/a> \u0914\u0930 <a href=\"https:\/\/agrimachinery.nic.in\/Index\/Index\">\u092d\u093e\u0930\u0940 \u092e\u0936\u0940\u0928\u0930\u0940<\/a> \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927 \u0915\u0930\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0908 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0902 \u091a\u0932\u093e \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f, \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092a\u0939\u0932\u0947 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0926\u0938\u094d\u0924\u093e\u0935\u0947\u091c \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0939\u094b\u0902\u0917\u0947 \u0914\u0930 \u092b\u093f\u0930 \u0938\u092c\u094d\u0938\u093f\u0921\u0940 \u0935\u093e\u0932\u0940 \u0938\u093e\u092e\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0932\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u094d\u0932\u0949\u0915 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u091c\u093e\u0928\u093e \u0939\u094b\u0917\u093e\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0938\u093e\u0902\u0938\u094d\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u092c\u093e\u0927\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923, \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0938\u0940 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u090f\u0902 \u092f\u093e \u0924\u094b \u0905\u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0902 \u092f\u093e \u092b\u093f\u0930 \u0928\u093e\u092e\u092e\u093e\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0939\u0940 \u092a\u0922\u093c\u0940-\u0932\u093f\u0916\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e, \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0915\u093e\u092e\u0915\u093e\u091c \u0938\u0947 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0940 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092d\u0940 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e\u0924\u0930 \u092a\u0941\u0930\u0941\u0937 \u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0910\u0938\u0947 \u092e\u0947\u0902, \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0938\u0940 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u090f\u0902 \u0907\u0928 \u092a\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0922\u093e\u0932 \u092a\u093e\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092b\u093f\u0932\u0939\u093e\u0932 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e \u0938\u0939\u091c \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0926\u093f\u0915\u094d\u0915\u0924 \u092f\u0939 \u092d\u0940 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0907\u0928 \u0938\u092c \u0915\u093e\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0941\u0930\u0941\u0937\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0939\u0940 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u094b\u0928\u093e, \u090f\u0915 \u0935\u093f\u0915\u0932\u094d\u092a \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092a\u0930\u093f\u0935\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u092d\u0930\u0923-\u092a\u094b\u0937\u0923 \u092f\u093e \u092c\u0947\u0939\u0924\u0930 \u091c\u093f\u0902\u0926\u0917\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 <a href=\"https:\/\/link.springer.com\/article\/10.1007\/s41027-020-00291-w\">\u092a\u0941\u0930\u0941\u0937\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0918\u0930 \u091b\u094b\u0921\u093c\u0915\u0930<\/a>, \u092c\u093e\u0939\u0930 \u091c\u093e\u0915\u0930, \u0928\u094c\u0915\u0930\u0940 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0932\u0902\u092c\u093e \u0907\u0924\u093f\u0939\u093e\u0938 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0916\u0940\u092e\u093e \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, &#8221;\u092f\u0939\u093e\u0902 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e\u090f\u0902 \u092a\u0941\u0930\u0941\u0937\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0928\u093e\u0908 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u0907\u0938\u0932\u093f\u090f \u0915\u0947\u0935\u0932 \u0935\u0947 \u0939\u0940 \u0909\u0928\u0938\u0947 \u0932\u093e\u092d\u093e\u0928\u094d\u0935\u093f\u0924 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964&#8221; \u0915\u0941\u091b \u0932\u094b\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u092a\u0928\u0947 \u0918\u0930\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f\u094b\u0902 \u0924\u0915 \u0915\u0940 \u092f\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092d\u0940 \u0915\u093e\u092b\u0940 \u092e\u0939\u0902\u0917\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p>\u0927\u0941\u0927\u094b\u0932\u0940 \u0917\u093e\u0902\u0935 \u0915\u0940 \u090f\u0915 \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940 \u0926\u0947\u0935\u0940 \u0915\u0939\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902, \u201c\u0939\u092e \u0907\u0938 \u091c\u092e\u0940\u0928 \u0938\u0947 \u0915\u0941\u091b \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0915\u092e\u093e\u0924\u0947, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u092f\u0939 \u0939\u092e\u093e\u0930\u093e \u0938\u093e\u0930\u093e \u092a\u0948\u0938\u093e \u0916\u0924\u094d\u092e \u0915\u0930 \u0926\u0947\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u091c\u092c \u092d\u0940 \u0939\u092e\u0915\u094b \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f (\u0938\u092c-\u0921\u093f\u0935\u0940\u091c\u0928\u0932) \u091c\u093e\u0928\u093e \u092a\u0921\u093c\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0924\u094b 350 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0916\u0930\u094d\u091a \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092a\u0921\u093c\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u092c\u093e\u0935\u091c\u0942\u0926, \u0916\u0947\u092a \u0915\u092c \u0906\u090f\u0917\u0940, \u0907\u0938\u0915\u0940 \u0915\u094b\u0908 \u0917\u093e\u0930\u0902\u091f\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948\u0964&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0926\u094d \u0925\u0930\u094d\u0921 \u092a\u094b\u0932 \u0928\u0947 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u0947 \u0905\u0924\u093f\u0930\u093f\u0915\u094d\u0924 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0928\u093f\u0926\u0947\u0936\u0915 \u0938\u0947 \u092f\u0939 \u092a\u0942\u091b\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u092a\u0930\u094d\u0915 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0915\u093f \u0915\u094d\u092f\u093e \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u094b \u0907\u0928 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0930\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0924\u093e \u0925\u093e \u0914\u0930 \u0915\u094d\u092f\u093e \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0936\u0928 \u0938\u0947 \u0926\u094b \u0938\u092a\u094d\u0924\u093e\u0939 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0915\u094b\u0908 \u0915\u0926\u092e \u0909\u0920\u093e\u090f \u0917\u090f \u0925\u0947\u0964 \u0909\u0928\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u092e\u093f\u0932\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u092f\u0939 \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930\u0940 \u0905\u092a\u0921\u0947\u091f \u0915\u0940 \u091c\u093e\u090f\u0917\u0940\u0964<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n","protected":false},"author":20000283,"featured_media":20118032,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20026465],"tags":[20026996,50040378,20028560],"hashtags":[],"country":[20026385],"class_list":["post-20118124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-3-hi","tag-food-security-hi","tag-farming-hi","tag-climate-impacts-hi","country-india-hi"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v26.0 (Yoast SEO v26.0) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"hi_IN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dialogue Earth\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-06-26T10:34:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-06-27T05:30:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Joe Coroneo\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\"},\"author\":{\"name\":\"Joe Coroneo\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/person\/41b5fa6bbd3a5a4f009440478f4f316f\"},\"headline\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0\",\"datePublished\":\"2023-06-26T10:34:34+00:00\",\"dateModified\":\"2023-06-27T05:30:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\"},\"wordCount\":17,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg\",\"keywords\":[\"\u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e\",\"\u0916\u0947\u0924\u0940\",\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\"],\"articleSection\":[\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941\"],\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\",\"name\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg\",\"datePublished\":\"2023-06-26T10:34:34+00:00\",\"dateModified\":\"2023-06-27T05:30:07+00:00\",\"description\":\"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1920},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/\",\"name\":\"Dialogue Earth\",\"description\":\"\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0914\u0930 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0916\u092c\u0930\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"hi-IN\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization\",\"name\":\"\u5bf9\u8bdd\u5730\u7403\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2024\/04\/Dialogue-Earth-Symbol-Logo_Black-Text.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2024\/04\/Dialogue-Earth-Symbol-Logo_Black-Text.png\",\"width\":256,\"height\":256,\"caption\":\"\u5bf9\u8bdd\u5730\u7403\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/thethirdpolehindi\",\"https:\/\/twitter.com\/thirdpolehindi\",\"https:\/\/www.instagram.com\/thethirdpolehindi\/\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/showcase\/the-third-pole-\/\"],\"publishingPrinciples\":\"https:\/\/dialogue.earth\/en\/about\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/person\/41b5fa6bbd3a5a4f009440478f4f316f\",\"name\":\"Joe Coroneo\",\"description\":\"Joe Coroneo-Seaman is the Production Assistant at The Third Pole. He has lived and worked in Greater China for 2 years, and has an MA (Hons) in Chinese and French from the University of Edinburgh.\",\"url\":\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/author\/joecoroneo\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/author\/swatithapa\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0","description":"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/","og_locale":"hi_IN","og_type":"article","og_title":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0","og_description":"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964","og_url":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/","og_site_name":"Dialogue Earth","article_published_time":"2023-06-26T10:34:34+00:00","article_modified_time":"2023-06-27T05:30:07+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1920,"url":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Joe Coroneo","twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0","twitter_description":"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/"},"author":{"name":"Joe Coroneo","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/person\/41b5fa6bbd3a5a4f009440478f4f316f"},"headline":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0","datePublished":"2023-06-26T10:34:34+00:00","dateModified":"2023-06-27T05:30:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/"},"wordCount":17,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg","keywords":["\u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e","\u0916\u0947\u0924\u0940","\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935"],"articleSection":["\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941"],"inLanguage":"hi-IN","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/","url":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/","name":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg","datePublished":"2023-06-26T10:34:34+00:00","dateModified":"2023-06-27T05:30:07+00:00","description":"\u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924 \u092c\u093e\u0930\u093f\u0936 \u0914\u0930 \u091c\u0902\u0917\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917 \u0932\u0917\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u090f\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0938\u092c\u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a, \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e \u0914\u0930 \u0926\u0932\u093f\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928, \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0932\u0921\u093c\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0941\u0926 \u0915\u094b \u0905\u0938\u092e\u0930\u094d\u0925 \u092a\u093e \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#breadcrumb"},"inLanguage":"hi-IN","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#primaryimage","url":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg","contentUrl":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2023\/06\/Uttarakhand-marginalised-farmers_185234.jpg","width":2560,"height":1920},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/3-hi\/118124\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0922\u0932\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0902\u0918\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0930 \u0930\u0939\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\u093e\u0916\u0902\u0921 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0940\u092e\u093e\u0902\u0924 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u00a0"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#website","url":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/","name":"Dialogue Earth","description":"\u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0914\u0930 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0916\u092c\u0930","publisher":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"hi-IN"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#organization","name":"\u5bf9\u8bdd\u5730\u7403","url":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2024\/04\/Dialogue-Earth-Symbol-Logo_Black-Text.png","contentUrl":"https:\/\/dialogue.earth\/content\/uploads\/2024\/04\/Dialogue-Earth-Symbol-Logo_Black-Text.png","width":256,"height":256,"caption":"\u5bf9\u8bdd\u5730\u7403"},"image":{"@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/thethirdpolehindi","https:\/\/twitter.com\/thirdpolehindi","https:\/\/www.instagram.com\/thethirdpolehindi\/","https:\/\/www.linkedin.com\/showcase\/the-third-pole-\/"],"publishingPrinciples":"https:\/\/dialogue.earth\/en\/about\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/#\/schema\/person\/41b5fa6bbd3a5a4f009440478f4f316f","name":"Joe Coroneo","description":"Joe Coroneo-Seaman is the Production Assistant at The Third Pole. He has lived and worked in Greater China for 2 years, and has an MA (Hons) in Chinese and French from the University of Edinburgh.","url":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/author\/joecoroneo\/","sameAs":["https:\/\/dialogue.earth\/hi\/author\/swatithapa\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20118124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20000283"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20118124"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20118124\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20118032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20118124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20118124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20118124"},{"taxonomy":"hashtags","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/hashtags?post=20118124"},{"taxonomy":"country","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogue.earth\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/country?post=20118124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}